Zakat adalah satu kewajipan bagi individu beragama Islam di mana mereka perlu menyumbang sebahagian harta kepada golongan yang memerlukan. Ia adalah salah satu daripada lima rukun Islam yang berfungsi mengagihkan kekayaan agar tidak hanya berlegar dalam kalangan orang berada, di samping menyucikan harta mereka yang menunaikannya.
Di Malaysia, zakat memainkan peranan besar dalam memastikan agihan kekayaan yang lebih adil. Secara umumnya, terdapat dua jenis zakat utama yang perlu difahami iaitu Zakat Fitrah dan Zakat Harta, yang merangkumi:
- Zakat pendapatan/gaji
- Zakat perniagaan
- Zakat simpanan
- Zakat emas dan perak
- Zakat KWSP
- Zakat pertanian
- Zakat ternakan
Zakat Fitrah: Kewajipan Ramadan
Setiap umat Islam wajib membayar zakat fitrah ketika bulan Ramadan, dan ia perlu dilunaskan sebelum solat Aidilfitri.
Kadar zakat fitrah ditetapkan berdasarkan nilai 2.7 kg beras (atau nilai wang tunai setara) di negeri masing-masing. Walaupun ramai memilih untuk membayar mengikut harga beras yang biasa dimakan, rujukan rasmi adalah kadar yang diumumkan oleh pihak berkuasa agama negeri.
Zakat Harta: Siapa dan Bila Wajib Membayar?
Zakat harta dikenakan apabila seseorang memiliki harta yang melebihi nisab dan telah disimpan selama tempoh haul (genap satu tahun Islam).
Nisab lazimnya disandarkan kepada 85 gram emas atau 595 gram perak. Di Malaysia, lembaga zakat negeri sering mengemas kini nilai nisab berdasarkan harga emas semasa.
Jika seseorang mempunyai pendapatan, simpanan atau aset melebihi nisab ini dan cukup haul, maka mereka wajib membayar zakat pada kadar 2.5% daripada jumlah yang dikira sebagai harta kena zakat.
Uruf dan Emas Perhiasan
Perlu difahami bahawa emas perhiasan yang dipakai tidak semestinya dikenakan zakat jika beratnya tidak melebihi “uruf” iaitu paras kebiasaan pemakaian setempat yang dibenarkan.
Sebagai contoh, di Kuala Lumpur, uruf emas perhiasan ditetapkan pada 800 gram.
- Jika Pemakaian Di Bawah Uruf: Seorang wanita memiliki emas perhiasan 750 gram yang dipakai setiap hari. Tidak wajib zakat kerana tidak melebihi uruf.
- Jika Pemakaian Melebihi Uruf: Jika beliau memiliki 1,000 gram emas, lebihan daripada uruf (1,000 – 800 = 200 gram) dikenakan zakat.
- Jika Emas Disimpan: Jongkong atau syiling emas yang tidak dipakai tetap wajib zakat jika mencapai nisab (85 gram) dan cukup haul.
Emas yang disimpan (tidak dipakai), seperti jongkong atau syiling emas, jika mencapai nisab (85 gram) dan disimpan selama haul, maka zakat 2.5% atas keseluruhan nilai emas tersebut wajib dibayar.
Contoh Pengiraan Zakat
Contoh 1: Zakat Emas Simpanan
Anda memiliki jongkong emas seberat 100 gram yang telah disimpan selama lebih setahun. Harga emas semasa ialah RM522.15 bagi setiap gram.
- Nilai keseluruhan emas: 100 × RM522.15 = RM52,215.00
- Zakat yang wajib dibayar: 2.5% × RM52,215.00 = RM1,305.38
Contoh 2: Zakat Simpanan Wang Atau KWSP
Nisab zakat wang dan simpanan ditetapkan bersamaan nilai 85 gram emas. Jika harga 1 gram emas ialah RM522.15, maka pengiraan nisab adalah 85 × RM522.15 = RM44,382.75.
Sekiranya anda mempunyai simpanan sebanyak RM10,000, jumlah ini masih di bawah paras nisab, maka zakat tidak diwajibkan.
Namun, jika simpanan berjumlah RM50,000, ia sudah melepasi nilai nisab. Dalam keadaan ini, zakat wajib dibayar pada kadar 2.5%, iaitu RM1,250.
Cara Membayar Zakat di Malaysia
Umat Islam digalakkan membuat bayaran zakat melalui pusat pungutan zakat negeri supaya pengagihan kepada asnaf yang layak dapat dilakukan dengan telus.
Antara kaedah pembayaran yang ada ialah:
- Potongan Gaji Bulanan (melalui majikan)
- Portal rasmi zakat negeri
- Perbankan Internet / aplikasi bank
- Perkhidmatan MYEG
- Kaunter pejabat zakat
- Pejabat Pos
- Kaunter Bank Terpilih / ATM
Sentiasa semak portal zakat negeri untuk memastikan transaksi sah dan terkini.
Pelepasan dan Rebat Zakat
Seperti cukai pendapatan, zakat juga menawarkan pelepasan dan rebat bagi meringankan jumlah yang perlu dibayar. Ini termasuk perbelanjaan untuk diri sendiri, pasangan, anak-anak, ibu bapa, caruman KWSP, pendidikan, dan lain-lain, tertakluk kepada kadar had kifayah yang ditetapkan oleh Majlis Agama Islam setiap negeri.
Zakat Sebagai Rebat Cukai Pendapatan
Satu kelebihan besar zakat ialah ia boleh dituntut sebagai rebat cukai pendapatan. Rebat bermaksud jumlah zakat yang dibayar akan terus ditolak daripada cukai yang perlu dilunaskan, bukan sekadar mengurangkan pendapatan bercukai.
Sebagai contoh, cukai tahunan anda selepas semua potongan ialah RM450 dan anda telah membayar zakat sebanyak RM500 dalam tahun taksiran yang sama. Jadi anda tidak perlu membayar cukai kerana rebat zakat hanya ditolak setakat jumlah cukai sebenar (RM450).
Semak Syarat & Kadar Terkini
Kadar zakat fitrah dan nisab zakat harta berbeza mengikut negeri kerana ia mengambil kira harga beras dan nilai emas semasa. Oleh itu, semak maklumat terkini di portal zakat negeri anda sebelum membayar.
********
Ketika bulan Ramadan, ingatlah bahawa zakat bukan sekadar angka atau pengiraan. Ia adalah tanda kesyukuran atas rezeki yang Allah kurniakan, di samping memenuhi tanggungjawab membantu golongan yang memerlukan.
Dengan menunaikan zakat, kita menyempurnakan rukun Islam dan memastikan rezeki lebih berkat. Jadikan ia sebahagian daripada perancangan kewangan tahunan anda.
